Bir faytoncu kadının anlatımıyla, New Orleans’ın katırları ve faytonları

Emre Yalçın’ın 22 Aralık 2019’da Facebook’ta paylaştığı yazı ve çeviridir. Kaynak: https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=2234948403466159&id=100008530634416

New Orleans’ta bir fayton katırı. Fotoğraf: Emre Yalçın.

“Adalar’daki fayton meselesine ve bunun çözümüne dair söylediklerimi, usulen medeni dünyadan örneklerle desteklemezsem ciddiye alan olmaz (!) diye oturup araştırdım. Bir ay kadar önce caddelerinde faytonların dolandığı ABD’deki meşhur New Orleans şehrindeydim (fotoğraflar da oradan). Orada bu işler nasıl yürüyormuş, benzer eleştirilere ve benzer sorunlara nasıl çözümler üretmişler, aşağıdaki tek bir örnek bile pek çok bilgi içeriyor. (Orada da sağlıksız koşullar uzun tartışmalara yol açmış on, on beş yıl kadar önce, kaldırıp şık akülü araçlar koymak için ellerinde her imkân varken fayton taşımacılığının koşullarını iyileştirip sıkı bir denetim mekanizması kurmayı tercih etmişler nedense…)

New Orleans’ta faytonculuk yapan bu kadının blogunda, şehirde faytonculuğun nasıl kurallara bağlı olduğuna dair bir sayfa var. Biz faytonları toptan kaldırma noktasına gelmişken, bu işi kadınların da yapabildiği düzeye getirmenin mümkün olduğunu görmek daha da acı. İstanbul’un ve Adalar’ın New Orleans’tan neyi eksik?

Aşağıda ilgili sayfanın (https://mulishmusings.tumblr.com/NOLACarriage) eksiksiz Türkçe çevirisi yer alıyor; katır meselesi ayrı, ama ayıklamak doğru olmayacağı için dokunmadım.”

New Orleans Faytonculuk Sektörüyle İlgili Maddi Bilgiler

New Orleans’ta bir fayton. Fotoğraf: Emre Yalçın.

1. New Orleans’ta araba koşum hayvanı at değil katırdır. Gezi arabalarına at koşmak yasa dışıdır. Atları düğünler ve cenazeler gibi özel olaylarda görebilirsiniz.
2. Katırları tercih sebebimiz sıcağa dayanıklı olmaları. Katırların annesi at, babası eşektir (tersi durumda, eskilerin katır kadar dayanıklı bulmadıkları esterler doğar). Eşek tarafından sıcağa tahammülü, dinçliği, sağlam basmayı ve sert toynaklarını alırlar. At tarafından aldıklarıysa mizaç, bedensel yapı, cüsse ve kuvvettir.
3. Katırlar sadece sıcağa dayanıklı olmakla kalmazlar. Kuvvetleri aynı cüssedeki bir atın bir buçuk katıdır; atlara göre daha zekidirler, ömürleri daha uzundur, daha sağlam basarlar, eklemleri bu işin yükünü taşımaya daha uygundur, daha az su isterler, çatlayıncaya kadar çalışma huyları yoktur ve daha şirindirler (tamam, bu sonuncusu şahsi fikrim). Hibrid aracın aslı esası katırlardır yani.
4. Katırlar çok daha yüksek sıcaklıklara dayanıklılarsa da, Büyük Kanyon’da ya da Ölüm Vadisi’nde sıcaklık 35 C’yi bulduğunda çalışmayı bırakıp içeri çekiliriz.

ABD’de New Orleans sokaklarında faytonlar. Fotoğraf: Emre Yalçın.


5. Gece ve gündüz olmak üzere günde iki vardiya vardır. Katırlar iki vardiyada birden çalıştırılmaz. Katırlar günde kışın 8, yazınsa 7 saat çalışabilir.
6. Her bir katır vardiya başına en çok 10 tura çıkar ve turların arasında, süresi turun uzunluğu ve hava sıcaklığına göre hesaplanan zorunlu bir istirahat zamanı vardır.
7. Katırlar üst üste en çok beş gün çalışabilir. Çoğu sürücüye tek bir katır tahsis edilir, bu uzun vadeli bir tahsistir ve beraber bir takım oluştururlar. Sürücünün çalışmadığı zamanlarda katırı da çalışmaz. Sürücü beş günden fazla çalışmak isterse, bu ekstra günlerde farklı bir katırla çalışmak zorundadır.
8. Katırlar haftada en az bir kez nalbant kontrolünden geçer, benim çalıştığım şirketin haftada iki gelen bir nalbantı var.
9. Katırların üç ayda bir veteriner hekim kontrolünden geçmesi zorunludur, gerektiği durumda da bu sürenin dolması beklenmeden veteriner çağrılır.
10. Her yıl en az üç aylığına şehir dışındaki bir çiftlikte vakit geçirirler.
11. Katırlarla ilgili tüzükleri SPCA [Hayvanlara eziyeti önleme derneği] çıkarır, bunların sıkı biçimde uygulanması ise büyükşehir belediyesi ulaştırma kurulunun sorumluluğundadır.
12. SPCA şehirde faaliyet gösteren dört fayton şirketinin ahırlarına da rasgele zamanlarda ve önceden haber vermeden denetimler yapar.
13. Sadece kendi çalıştığım şirket için konuşabilirim, ahırlar gayet ferah ve temiz. Katırların bölmeleri de geniş ve havadar. Arşivimde buraların fotoğrafları var.
14. New Orleans faytonculuk sektörü ABD’de en sıkı yönetmeliklere sahip ve en sıkı denetlenen sektör; at yerine sadece katır kullanan da tek örnek.
15. Her sürücünün, araba ruhsatının yanı sıra kokartlı bir tur rehberi olması şart.
16. Bu belgelere sahip olmak için sürücülerin iki yazılı test, bir okuma becerisi testi ve bir kompozisyon sınavından geçmesi şart; ayrıca iki senede bir yeni sabıka kaydı çıkarmaları ve madde bağımlılığı testlerinden geçmeleri gerekiyor.
17. New Orleans’taki 50 ilâ 60 sürücü dört şirkete dağılmış durumda çalışıyor. Bunlardan sadece 10’u kadın.
18. Aynı anda tur yapmak için verilen ruhsat sayısı 26, bu da dört şirket arasında paylaştırılmış durumda.
19. Bu dört şirket şunlar: Royal Carriage (en eski ve en büyük olan), Mid-City, Good Ol’ Days ve Rollin’ Twenties. Bu sonuncusu sadece gündüz vardiyasında çalışır.

Her sektörde olduğu gibi bu sektörde de standartlara uymayan çürük elmalar yani kötü sürücüler olacaktır, biz New Orlenaslı faytoncular kendi denetimimizi başkasına bırakmıyoruz. Hayvanları, tarihi, şehri ve misafirlerimizi önemsiyor ve özen gösteriyoruz.

New Orleans faytonları. Fotoğraf: Emre Yalçın.


========================================

Bu faytoncu kadın, ‘ben kimim’ sayfasında kendini şöyle tanıtmış:

“Dünyanın en muhteşem şehirlerinden biri olan New Orleans’ta fayton sürücüsüyüm. Bu işten önce birbirinden faklı pek çok işte çalıştım, hepsi de dünya görüşümü değişik bakımlardan zenginleştirdi.

New Orleans şehirinin tur rehberi olarak görevim şehrin elçiliğini yapmak. New Orleans’ta görülecek yerleri, yapılacak şeyleri, yeme, içme, dinlenme, müzik dinleme başta keyfini çıkaracağınız her şeyle ilgili sorularınızı memnuniyetle yanıtlamaya hazırım. Uzun bir cevaba hazır olun.
Hayatım boyunca hayvanlarla ve eğitim işlerinde çalıştım; öğretmenlikten hayvanat bahçelerinde eğitsel sunumlara dek uzanan işler yaptım. Bu sayede de katırlarla bir arada çalışarak şehrimi tanıtma işi bana tam oturdu. İşimi de katırlarımı da seviyorum. En büyük katırlar, başka büyük yok!

Avengers, Firefly, Black Books, Sherlock, Dr. Who ve Supernatural başta pek çok fantastik filmle dizinin hayranıyım. Tabii başkaları da var, ama buraya oturup uzun uzun onları yazacak vaktim yok.”

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s